Sihirbazlar niçin “hokus pokus” diyorlar?

“Hokus pokus” ifadesinin ilk olarak on yedinci yüzyılda, sihirbazlık gösterilerinde ortaya çıktığı, o zamanlardan itibaren kulağa hoş gelen bu sözcüklerin insanları etkileyip aldatmak için sürekli kullanıldığı biliniyor, ancak daha öncesi pek açık değil.

Daha öncesi ile ilgili olarak “hokus pokus”un Hıristiyanlık öncesi zamanlarda İskandinav ülkelerinde “ochus bochus” şeklinde sihirli bir dua olarak var olduğunu, Hıristiyan din adamlarının, putperestlerin bu duasını aşağılamak için sonradan onu hokkabazların göz boyamalarının bir sembolü haline dönüştürdüklerini öne süren görüşlerin yanında, Incil’de veya Latincede mevcut alakalı alakasız bazı sözcüklerin, biraz da yanlış anlama sonucu “hokus pokus”a dönüştüğünü iddia edenler de vardır.

“Hokus pokus” ilk defa Thomas Ady’nin 1655 yılında, hakimler ve kanun adamları, cadılar ile büyücüler hakkında karar verirken referans alsınlar, faydalansınlar diye yazdığı, büyü ve büyücülüğün ilmi esaslarını ele alan “A Candle in the Dark” isimli kitabıyla tarihin kayıtlarına geçmiştir.

Thomas Ady kitabının bir yerinde Kral James’in (1567-1625) saltanatı sırasında devrin meşhur sihirbazı Mr. Hocus Pocus’un yaptığı gösterilerde “hocus pocus tontus talontus vede celeriter jubeo” cümlesini abuk sabuk ve manasız bir şekilde sürekli tekrarladığım, gösteriyi zaten şaşkınlıkla izleyen seyircinin aklım ve dikkatini bu şekilde daha da karıştırarak, yapacağını el çabukluğu ile tamamladığını anlatır.

On sekizinci yüzyıla geçerken bazı sihirbazlar gösterilerinde kulağa daha hoş geldiği için anlamsız “haks paks maks dur us adi-maks” ifadesini kullanıyorlardı. Yine de “hokus pokus” sihirbazlık gösterilerinde hileler yapılırken okunan duaların en bilineni olmaya devam etti.

Bu tarihlerde İngiltere Başpiskoposu John Tillotson “hokus pokus”a bir açıklık getirdi. Ona göre bu iki kelime Roma Kilisesi’nin ekmek ve şarabın takdis edilerek Hz.İsa’nm et ve kanına dönüştürülmesi ayininde dua ederken söylenen “hoc est (enim) corpus (meum)” (bu benim vücudum) ifadesinin deforme edilmiş şeklinden başka şey değildi.

“Hokus pokus” kelimeleri günümüzde de sihri, gizemi, göze görünmeyeni ve bilinmeyeni çağrıştırıyor ama daha çok sihirbazların değil siyasilerin yaptıkları hile ve aldatmalar ile eş anlamlı anılıyor.