Güneş Sistemi nasıl oluştu?

0

Dünyamızın da içinde bulunduğu Güneş Sistemi ve dünyamız ne zaman ve nasıl oluştular?

Güneş Sistemi’nin günümüzden yaklaşık olarak 4,6 milyar yıl önce oluştuğu tahmin ediliyor. Güneş’in oluşumunu takip eden dönemde gezegenlerin oluşum sıraları kesin olarak bilinmese de tüm sistemin yaklaşık 100 milyon yıllık bir zaman diliminde oluşumunu tamamlandığı kabul ediliyor. Oluşum sürecini 3 temel aşama halinde özetlemek mümkün.

1) İlk milyon yıllar: Yıldız dönemi; çevresel materyalin birikmesiyle merkezde Güneş’in oluştuğu dönem.

2) İlk on milyon yıllar: Disk dönemi; Güneş çevresindeki çevresel diskin kaybolarak gezegenlerin oluşmaya başladıkları dönem.

3) İlk yüz milyon yıl: Telürik dönem; kayasal gezegenlerin oluştukları ve farklılaştıkları, okyanusların ve atmosferlerin ortaya çıktıkları dönem.

gunes_sistemi

Bunlarda var

Güneş Sistemi, yakınlarda meydana gelen bir süpernova patlaması sonucu oluşmaya başladı. Toz ve gaz bulutu önce sıkışarak içe çökmeye başladı ve devamında da merkez çevresinde bir disk yapısı oluşturdu. Gezegenler de, zamanla temizlenen disk içinde oluşmaya başladılar.

Sürecin nasıl işlediğini takip edebilmek zor olabilir. Sürecin milyonlarca yılı kapsadığı unutulmamalıdır. Öncelikle, uzayda bulunan toz ve gaz bulutları, yüksek bir ihtimalle yakın bir yıldızda meydana gelen süpernova patlamasıyla (çok güçlü yıldız patlaması) kararsız/düzensiz bir hale geçti. Patlamadan kaynaklanan şok dalgaları toz ve gaz bulutunu sıkıştırmaya başladı. Sıkışma sonucu bulut içe doğru çökerek iç kısımlarda daha yüksek kütleye ulaştı. O halde ilk başta bir sıkışma ve maddenin içe doğru çökmesi var.

Sonraki adım ise kendi çevresinde dönme hareketi ve disk yapının oluşması. Süpernova patlamasından gelen şok dalgası, sıkışan bulutun açısal bir momentum kazanarak dönmesine neden olmuş olabilir. Toz bulutu dönüşünü hızlandırdıkça, yerçekimi ve toz bulutunun bu harekete karşı direnci sayesinde, toz bulutu dönme eksenine dik bir şekilde yassılaşmaya başladı. Evrende, kendi çevresinde dönmekte olan dev boyutlardaki bu tür yassı toz ve gaz bulutlarına solar nebula adı verilir.

Bir sonraki adımı, Güneş’in artık yanmaya başladığı adım olarak tanımlayabiliriz. Kısaca şöyle bir yol izlemiş olabilir: Maddenin içe doğru çökmesi, döngüsel hızdaki artış (rotational speed) ve yerçekiminin de etkisiyle, merkezde çok yüksek miktarlarda kinetik enerji oluştu. Bu enerjinin başka bir yere aktarılamaması nedeniyle diskin merkezindeki ısı giderek artmaya başladı. Merkezin aşırı ısınması çekirdek birleşme reaksiyonlarını başlattı. Hidrojen atomları birleşerek helyum atomunu oluşturmaya başladılar. İşte bu evrede Güneş’in artık tutuştuğunu söyleyebiliriz. Çevredeki toz ve gaz bulutunun büyük kısmı ise ilk güneş rüzgârıyla dağıtılmış oldu. Güneş’in bu ilk aşamasına T-Tauri fazı adı verilir

super_nova

Bu durumda merkez ile çevresi arasında net bir fark oluştuğunu söyleyebiliriz. Merkez daha yoğun ve sıcak olurken, çevresini saran disk şeklindeki bulutun kenarlarına doğru ise daha soğuktu. Disk gittikçe inceldi ve partiküller bir araya gelmeye ve birbirlerine yapışarak boyutça büyümeye başladılar. Bu cisimler daha sonra oluşacak gezegen ve diğer cisimlerin temelini oluşturdular. Güneş Sistemi’nde olduğu gibi, merkezdeki yıldızın çevresinde bir disk şeklinde gezegenler, gezegenlerin uyduları, asteroidler ve diğer küçük gökcisimleri oluştu. Bulutun merkezine yakın yerlerde, Dünya gibi ısıya dayanabilecek kayasal gezegenler oluşurken, diskin dış bölgelerinde ise, Jüpiter gibi devasa ve daha çok buz yapıdaki gezegenler oluştu.