Çivi Yazısı Nasıl Çözüldü?

İran’daki Bisitun kasabasında bulunan bir uçurumun yüksek bir yerinde İran İmparatoru Büyük Dareios tarafından konulan bir yazıt vardır.

Selefinin suikaste kurban gitmesini ayarlayan Dareios tahta kuşkulu bir yoldan geçmişti. Bu nedenle imparatorluğunda yaşayan halkın kendisinin yasal bir hükümdar olduğunu düşünmesini sağlamak onun avantajınaydı.

Yazıt onun tahta çıkma öyküsünü, dikkati çeken bir yükseklikte anlatıyordu, böylece mümkün olduğu kadar çok sayıda insan yazıtı görebilecekti. (Bu, eski çağlarda yaşayan birinin günümüzde önemli bir saatte televizyon konuşmasına çıkmaya en yaklaştığı vakadır.) Emrindekilerden mümkün olduğu kadar çok sayıda kişi Farsça, Asurca ve Elam dilinde yazdırdığı mesajı anladılar. 1846’da İngiliz Arkeolog Henry Creswicke Rawlinson (1810-1895), İran bürokrasisini aşarak yazıtı inceleme izni koparmayı başardı. Tırmanması neredeyse imkansız olan uçuruma tırmandı ve yazıtı kopya edebilmek için uçurumun kenarından kendini askıya aldırdı.

civi_yazisi_2

Bu yazıt sonradan Fırat-Dicle Vadisi’nin eski çivi yazılarının yer aldığı Reşid Taşı gibi oldu. Modern Farsçayı rehber alarak, Rawlinson yazıtı çözdü ve böylece vadinin eski uygarlıkları tarafından bırakılan diğer yazıtları okumak mümkün oldu.